HDR

  

HDR staat voor “High Dynamic Range”, oftewel “hoog dynamisch bereik”. Dit wil zeggen dat je op de foto een groot bereik hebt tussen de lichte en de donkere stukken. Je ziet dus zowel in de donkere als de lichte delen nog detail.

Een gebrek aan dynamisch bereik is iets waar digitale camera’s last van hebben. Ze zijn niet in staat een foto te produceren waar er een groot verschil zit tussen de donkere en lichte delen. Je kan dan natuurlijk wel een foto maken, maar de donkere delen worden zwart en de witte delen (uitgebeten) wit. Dit is meestal niet wat je wilt.

Met de komst van de digitale camera’s werd er ook een nieuwe tekortkoming geïntroduceerd; digitale camera’s hebben over het algemeen een beperkter dynamisch bereik dan de traditionele analoge camera. Dit was aanvankelijk voor veel (natuur)fotografen een reden (of excuus) om niet over te stappen op digitaal. In het onderstaande tabelletje krijg je een overzicht van het dynamisch bereik bij verschillende situaties en toepassingen.

Situatie              

Aantal stops  

Typisch door zon verlicht landschap  ~17 EV
Menselijk oog ~14 EV
Film camera  ~11 EV
Digitale camera ~8.5 EV
Goede computer monitor 9 – 10 EV
Typische foto print  7 – 8 EV

Bron: Naturescapes (deze tabel stamt uit 2006; inmiddels is het dynamisch bereik van de digitale camera’s wel verbeterd).

Uit deze tabel blijkt dat digitale camera’s 2,5 stop minder dynamisch bereik hebben dan analoge camera’s. Nu is het wel zo dat de fabrikanten hard hun best doen om dit te verbeteren, maar voorlopig moeten we hier nog mee leren leven.

Is er dan niets aan te doen? Jawel, en wel op twee manieren. Ten eerste kun je aan de slag met grijsverloopfilters. Dit komt erop neer dat je een filter voor je lens doet die het effect heeft van een halve zonnebril (boven donker, onder licht). Je houdt dus de meestal lichte lucht tegen. Deze grijsverloopfilters heb je in 2 types (1 met een langzame overgang tussen donker en licht, en 1 met een harde overgang). Het eerste type is het meest geschikt voor landschappen met een niet echt harde overgang tussen de lucht en het land (bijvoorbeeld een bomenrij) en het andere type komt meer van pas bij een harde overgang tussen land/zee en de lucht (denk aan bijvoorbeeld de zee of een polder). Daarnaast bestaan deze filters er in allerlei gradaties (vergelijk het met sterktes bij een zonnebril). Zelf heb ik een 2-stops grijsverloopfilter van Cokin (de P121M). Dit is een rechthoekig kunststof glaasje die je met een houder voor je lens schroeft. Je kunt het glaasje op en neer bewegen afhankelijk van hoe je de horizon wilt hebben. Let op, deze filters worden ook als vaste, ronde filters verkocht. Dit betekent dat de overgang tussen donker en licht dus altijd op dezelfde plek zit (in het midden!). Zoals je hopelijk begrijpt heb je daar weinig aan.

In de tweede plaats kun je (achteraf) softwarematig het dynamisch bereik verbeteren. Deze software (of functie binnen een pakket) wordt ook gewoon HDR genoemd.

Voor ik het hoe en wat verder toelicht, wil ik graag eerst even wat aandacht besteden aan een in mijn ogen misverstand over HDR. Vaak hoor je zeggen dat HDR-fotos onnatuurlijk zijn. Het ziet er nep uit. Of misschien nog puriteinser, je bewerkt je foto’s toch niet achteraf? Bij deze vraag (die je overigens steeds minder hoort) zeg ik altijd vrolijk: ja hoor, waarom niet? Meestal krijg je dan als antwoord, omdat je dan de werkelijkheid beïnvloedt. Nu zal ik de laatste zijn die zegt dat je alles maar eindeloos moet bewerken, maar de wedervraag is, wat is echt? Een foto is immers altijd een weergave van de werkelijkheid. Als je kijkt naar de tabel zie je dat het dynamisch bereik van een digitale camera stukken minder is dan het menselijk oog. Als je ervan uit gaat dat je de foto zo wilt hebben als hetgeen je gezien hebt, betekent dat dus dat je er in veel gevallen behoorlijk naast zit. Je kunt je dus afvragen of een foto van een zonsondergang waarbij de voorgrond zwart is geworden zo natuurlijk is. Dit wordt toch vaak als zodanig ervaren, maar kan natuurlijk ook aan het feit liggen dat we gewoon niet beter weten, c.q. aan gewend geraakt zijn. Sterker nog, ons oog is ook beperkt! Er zit namelijk nog veel meer bereik in dan we met het menselijk oog kunnen waarnemen in 1 keer. Tsja, we blijven beperkte mensen. Mijn uitgangspunt bij het maken van HDR-foto’s is dat ik zo dicht mogelijk probeer te benaderen wat ik met mijn oog heb waargenomen. Dit blijft uiteraard subjectief. Wat een gevaar blijft bij HDR is dat je te ver doorslaat, waardoor de foto niet meer lijkt op wat je in het echt hebt gezien, of had kunnen zien.

Hoe maak je een HDR-foto?

 De volgende stappen doorloop je bij het maken van een HDR-foto:

1. Maak meerdere foto’s met verschillende belichtingen op dezelfde plaats

2. Voeg deze foto’s samen tot 1 foto

3. “Tone mapping”. Omdat de monitor niet genoeg dynamisch bereik heeft voor de samengestelde foto moet dit aangepast worden.

Meerdere belichtingen

In principe zou je dit kunnen doen door achteraf een belichtingscorrectie toe te passen (bijv. -2 en +2). Dit heeft echter minder effect als op de locatie zelf (minimaal) 3 foto’s te maken. 1 neutraal, 1 2 stops onderbelicht en 1 2 stops overbelicht. Je zou ook nog kunnen werken met -2, -1, 0, +1, +2, maar -2, 0, +2 moet afdoende zijn. Dit kun je op de meeste camera’s instellen door gebruik te maken van “auto-bracketing”. Maar als je dit niet hebt, kun je het natuurlijk ook handmatig doen. Let wel dat bij deze stap het gebruik van een statief of een stabiele ondergrond essentieel is. Uit de hand krijg je immers makkelijk kleine verschuivingen en dit ga je later terugzien als je de foto’s over elkaar heen legt. Ook moet er natuurlijk niet teveel beweging in de foto zitten, want dat zie je uiteraard ook terug. Zo kan een behoorlijk windje ervoor zorgen dat bij een HDR-opname de wolken er wat ‘schilderachtig’ uit gaan zien. Soms kan dit mooi zijn, maar het valt wel vaak op. Als je HDR wilt toepassen op een foto met veel beweging, ben je genoodzaakt dit te doen door de belichting van die ene foto achteraf softwarematig aan te passen.

Foto’s samenvoegen

Deze stap wordt gedaan door speciale programma’s, zoals Photoshop of Photomatix. Soms kunnen zij de raw-files van je camera direct inlezen (bijv. Photomatix bij Nikon NEF files). Dit is wat ik meestal doe. Wat je dan als resultaat krijgt ziet er nog niet uit, omdat het ruwe bestand nog moet worden aangepast naar iets dat voor onze ogen prettig is om naar te kijken. Daarvoor is de laatste stap nodig.

Tone mapping.

Nu begint het ingewikkeld te worden, want bij tone mapping zijn er vele instelmogelijkheden. Zeker als je Photomatix Pro gebruikt. Photmatix Pro is speciaal ontwikkeld voor het maken van HDR-foto’s en gaat geavanceerder (mooier resultaat) om met de tone mapping. Dit is een gebied waar ik zelf ook nog veel mee aan het proberen ben. Momenteel gebruik is de volgende instellingen:

strenght 75%

color saturation: 60%

light smoothing: very high

Luminosity: +5

white point: +0.020

black point: +0.044

gamma: 0.85

micro-contrast: 0

micro-smoothing: 0

highlights smoothing: 57

shadows smoothing: 31

shadows clipping: 0

Voor meer informatie hierover verwijs ik graag naar het zeer uitvoerige artikel van Naturescapes: http://www.naturescapes.net/072006/rh0706_1.htm 

Een gratis trial versie van Photomatix is te downloaden via http://www.hdrsoft.com 

Hieronder nog een een tweetal voorbeelden van foto’s die met HDR gemaakt zijn (links zonder, rechts met HDR). Bij het eerste voorbeeld vind ik de HDR-variant een beetje ‘over the top’. Bij het tweede voorbeeld vind ik het zelf wel goed uitpakken.

 

Sinds 2012 werk ik met de software van Nik Software. Dit is een complete set plugins voor Lightroom of Photoshop. In mijn geval Lightroom. Je kunt dan bijvoorbeeld 5 foto’s selecteren en deze laten samenvoegen tot 1 beeld. Daarna kun je een aantal voor ingestelde templates. Het voordeel van Nik Software (HDR Efex pro) vind ik dat de templates natuurlijk overkomen. Het scheelt een hoop werk doordat je de tone mapping niet zelf hoeft te doen. Er zit bijna altijd wel een mooie template bij, die je bovendien nog kunt ‘fine-tunen’. Daarnaast biedt Nik Software nog andere handige plugins voor bijvoorbeeld zwart-wit omzetting (Silver Efex Pro en Color Efex Pro). Daarnaast kun je met HDR Efex Pro2 werken met zogenaamde control points (selectief aanpassen). De gebruikers van Nikon Capture zullen dit concept kennen. Nik software komt van dezelfde makers, hoewel het in 2013 is overgenomen door Google. Hier nog enkele voorbeelden die omgezet zijn met HDR Efex Pro:

Verder hier nog een aantal handige links over het werken met HDR:

http://hdrguide.com/hdr-tutorial-hdr-efex-pro-2

http://www.luminous-landscape.com/tutorials/hdr.shtml

http://backingwinds.blogspot.com/2006/10/how-to-create-professional-hdr-images.html

http://www.petemc.net/hdr-guide/

http://www.naturescapes.net/072006/rh0706_1.htm

http://www.popphoto.com/howto/3038/how-to-create-high-dynamic-range-images.html

http://www.hdrsoft.com/examples.html

 

 

  

Reageer op dit bericht

* vereist